تاریخچه عقب ماندگی ذهنی

      عقب ماندگی ذهنی یا به عبارت دیگر کند ذهنی،مبحثی جدید نیست بلکه در قرون گذشته نیز شناخته شده بود. بطوریکه بقراط حکیم این بیماری را می شناخته و معتقد بوده که عقب ماندگی ذهنی مربوط به ضایعات مغزی است . لازم به ذکر است که طرز برخورد فرهنگ های مختلف در قرون گذشته نسبت به مسئله عقب ماندگی های ذهنی متفاوت بوده است. بطور مثال در برخی از فرهنگ ها برای افراد عقب مانده احترام خاصی قائل بوده اند و آنها را مقدس می دانستند ولی در اکثر فرهنگ ها مردم از دیدن افراد عقب مانده ذهنی حتی دچار وحشت نیز می شدند زیرا خانواده های این افراد از عهده اداره کردن عقب مانده ها مخصوصا" اگر با نا هنجاری های جسمانی نیز همراه بودند عاجز بوده و در نتیجه آنها را رها می کردند و این امر موجب می شد که این افراد بیشتر عجیب و غریب به نظر برسند و در نتیجه موجب وحشت بیشتر مردم می شدند. عده ای نیز فکر می کردند که عقب ماندگی مانند یک بیماری مسری است و می تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. عده ای نیز فکر می کردند که افراد عقب مانده مانند دیوانه ها هستند و شیطان در جسم آنها حلول کرده است. این عقیده بویژه در اروپای قرون وسطی رواج داشته است. در قوانین اسپارت ها نیز کشتن معلولین و از جمله عقب مانده های ذهنی را مجاز و لازم می دانستند. اما اولین بار فیلپ پینل فرانسوی در سال 1801 نتیجه ده سال مطالعات خود را در کتابی تحت عنوان (رساله پزشکی فلسفی درباره جنون شوق و شور) گرد آورد و به چهار گروه از بیماری های روانی اشاره کرد و عقب ماندگی ذهنی را گروهی از بیماریهای روانی دانست این چهار گروه عبارتند از : 1- ملانکولی یا مالیخولیا 2- مانی یا جنون شور و شوق 3- جنون 4-عقب ماندگی ذهنی. ولی در سال 1838 پزشک فرانسوی بنام اسکوییرول مطالعات ارزنده ای در جهت شناخت بیشتر عقب مانده های ذهنی انجام داد و برای اولین بار گروه افراد عقب مانده ذهنی را از بیماران روانی و مجانین متمایز نمود و برای عقب ماندگی ذهنی درجاتی را قائل شد. شخص دیگری که بطور جدی و پیگیرانه تجسس علمی در زمینه عقب ماندگی ذهنی را آغاز کرد. ژان ایتارد (1838-1774 میلادی ) بود. او که ابتدا بر روی معالجه کری کار می کرد به یک کودک 12 ساله ای که در جنگهای فرانسه پیدا شده بود برخورد کرد. ایتارد معتقد بود که کودک مزبور از لحاظ فیزیولوژیک طبیعی و بهنجار بوده ولی اساسا" تحت تاثیر تمدن قرار نگرفته است. ایتارد به مدت پنج سال برای دفاع از نظریاتش در مقابل کسانی که مدعی بودند کنش های هوشی ذاتی هستند و نسبت به آموزش تاثیر ناپذیر هستند. وقت صرف کرد و در این مدت کودک جز در موارد جزیی پیشرفت قابل ملاحظه ای از خود نشان نداد. هر چند که ایتارد در رابطه با تعلیم کودک وحشی بنام ویکتور با شکست مواجه شد ولی انتشار نتایج و بررسی های او ، علاقه دیگران را به تحقیق در مورد عقب ماندگی ذهنی تحریک نمود. از جمله این افراد می توان از شاگرد ایتارد بنام ادوارد سیگن نام برد. سیگن در سال 1837 موسسه ای برای عقب مانده های ذهنی در پاریس ایجاد کرد و در سال 1846 کتابی بنام (درمان اخلاقی بهداشت و آموزش کودکان عقب مانده ) نوشت . سیگن پس از انقلاب 1848 به ایالات متحده رفت و در آنجا به مقام ریاست مدرسه آموزشی پنسیلوانیا که مخصوص افراد کودن بوده رسید. سیگن نقص های ذهنی را به دو گروه تقسیم کرده ، گروه اول افرادی هستند که سیستم عصبی پیرامونی آنها آسیب دیده یا تضعیف شده است و گروه دوم افردی هستند که سیستم مرکزی آنها دچار نقص شده است. ولی روش های تربیتی برای هر گروه مشابه بوده بدین معنی که در گروه اول از آموزش حسی و عضلانی برای استحکام و قوت بخشیدن به سیستم عصبی پیرامونی استفاده می شد و در گروه دوم استفاده از آموزش حسی عضلانی به قصد توسعه سلولهای کرتکسی انجام می گرفت. یکی دیگر از اقدامات سیگن تهیه دستگاه ساده ای بنام آزمون تخته چوبی بود. از دیگر افرادی که با عقب مانده های ذهنی بطور جدی کار کرده اند . می توان از ماریامونتسوری نام برد . وی نتیجه گرفت که مسئله عقب ماندگی ذهنی اساسا" یک مسئله تربیتی است نه پزشکی . او به تدریس خواندن و نوشتن به تعدادی از شاگردان عقب مانده پرداخت و در این راه موفقیت های درخشانی بدست آورد . شاید بتوان گفت از آن زمان تا به حال دو روند مهم درباره عقب ماندگی ذهنی آغاز و تکامل یافته است . یکی از این روندها کوشش برای تشخیص بهتر این نابهنجاری که منجر به پیدایش آزمون های هوشی ، مقیاس های سنجش کفایت اجتماعی ، تحقیقات مربوط به وراثت ، بررسی فعالیت های ادراکی و عقلی و تجسس در خصوصیات فیزیولوژیکی این افراد شد و دیگری توجه ، مراقبت و رسیدگی علمی و انسانی بهتر در بیمارستان ها ، جوامع ، خانواده ها و نیز استفاده از روش های پیشرفته تر آموزشی در ارتباط با تعلیم و تربیت عقب مانده های ذهنی بود.

در حقیقت با پیشرفت علم و حذف بعضی از عقاید خرافی ، تلاش هایی در جهت رفاه و آسایش عقب مانده های ذهنی صورت گرفت که شاید بتوان علل آن را در سه قسمت مورد بررسی قرارداد ، که عبارتند از:

1-کثرت تعداد کودکان عقب مانده بر اساس آمارهای مختلف به دست آمده ، میزان عقب ماندگی ذهنی با بهره هوشی کمتر از 70 بین 5/2% تا 3% گزارش شده است که در زمان قبل از جنگ جهانی دوم توجهی به آن نشده بود. ولی در زمان جنگ جهانی دوم به علت مشکلات مختلف برای خانواده های این افراد، آنها را در خیابان ها رها کرده و به حال خود گذاشته بودند. در این هنگام بود که کثرت عقب مانده های ذهنی محسوس شد. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی در سال 1960دو تا سه درصد کودکان به علت نارسایی رشد هوشی احتیاج به تعلیم و تربیت مخصوص در مدارس ویژه را دارند. این امر موجب شد که با مسئله عقب ماندگی ذهنی بطور جدی برخورد شود.

2-پیشرفت علوم پزشکی-پیشرفت علوم پزشکی باعث کاهش مرگ و میر در عقب مانده های ذهنی شد و به همین دلیل تعداد این افراد در جامعه افزایش پیدا کرد. از طرف دیگر با این پیشرفت های پزشکی، متوجه شدند که می توان از بروز تعدادی از عقب ماندگی های ذهنی و یا پیشرفت عقب ماندگی های ذهنی جلوگیری کرد، در نتیجه خانواده های بیشتری کودکان خود را به سازمان ها، بیمارستان ها و مراکز خصوصی سپردند که خود نیز موجب شد، جامعه پزشکان بیشتر به کثرت این عقب مانده ها پی ببرند.

3-اهمیت موضوع از نظر اقتصادی و بهداشت روانی-نکته آخر اینکه وجود کودکان عقب مانده ذهنی در نزد خانواده ها منجر به بر هم خوردن بهداشت روانی خانواده و ایجاد ناراحتی های عصبی و روانی در آنها می شد و از طرفی احتیاج مبرم به بیمارستان ها، پزشکان ، پرستارها، مراکز درمانی و نگهداری آنها در مدارس مخصوص برای تعلیم و تربیت به عنوان یک مسئله اقتصادی موجب شد که با مسئله عقب ماندگی ذهنی بطور جدی برخورد شود و به همین دلیل هر روزه راه جدیدی در توسعه بهداشت روانی کودکان عقب مانده و پیشگیری یا درمان عقب ماندگی ذهنی پیدا شود.

                                                                                                                             ادامه دارد

مرکز آموزش و توانبخشی سعادت

ثبت نام کودکان عقب مانده ذهنی سندرم داون ، فلج مغزی ، اتیسم ، فنیل کتونوریا و ...  3 تا 14 سال درکلا س های روزانه مرکز توسط مربیان مجرب روانشناسی و علوم تربیتی به همراه جلسات کاردرمانی و گفتاردرمانی و نقاشی .

برنامه های آموزشی : در کلیه سطوح آمادگی ، پیش دبستانی و آموزش تحصیلی (مقطع دبستان).

زمان تشکیل کلاس ها : در کلیه ایام سال به جز تعطیلات رسمی کشور از ساعت 8 صبح لغایت 13 ظهر ، ضمناٌ  آن دسته از خانواده هایی که مایل باشند می توانند ساعت آموزشی فرزند خود را تا ساعت 17 عصر در مرکز ادامه بدهند.

تخفیف مرکز : 15% تخفیف به مناسبت مبعث حضرت محمد (ص) تا پایان خرداد ماه .

تخفیف سازمان بهزیستی :  55%  تخفیف توسط سازمان بهزیستی در قالب پرداخت یارانه به مرکز.

هزینه ثبت نام : 30% شهریه تعیین شده از سوی سازمان بهزیستی کشور.

آدرس : اصفهان خیابان پنج رمضان خیابان جامی شرقی پلاک138.

تلفن : 3386109-0311                       فاکس : 3354274-0311